Bố mẹ thiên vị, con cái tổn thương thế nào?
Đề tài “Bố mẹ thiên vị con cái” chưa bao giờ hết nóng. Các cặp bố mẹ thường dõng dạc tuyên bố rằng mình không thiên vị con cái, luôn công bằng với các con. Tuy nhiên, sự thật thường không phải như vậy.
Theo những nghiên cứu cụ thể cho thấy, dù có thể hiện ra hay không thì bất kỳ cặp bố mẹ nào cũng có xu hướng dành tình thương, sự quan tâm cho một đứa con nhiều hơn so với những đứa còn lại. Tuy nhiên, họ dường như không nhận ra rằng trẻ con có thể bị tổn thương rất nhiều từ việc thiên vị này.
Điều này đặc biệt đúng ở những gia đình không hòa thuận hoặc các thành viên trong gia đình không gần gũi nhau. Sự căng thẳng giữa các anh chị em sẽ càng tăng cao khi đứa trẻ được bố mẹ thiên vị nhận ra điều đó và sử dụng chúng như một công cụ để công kích anh chị em của mình.
Các cặp bố mẹ có lẽ sẽ thấy ngạc nhiên hơn khi biết rằng nhận thức đóng vai quyết định trong các trường hợp này. Nói cách khác, việc bố mẹ thiên vị con cái không gây nên nhiều hậu quả nghiêm trọng lắm, cho đến khi đứa trẻ nhận thức được điều đó và nghĩ rằng bố mẹ không yêu thương mình.
Các nhà khoa học đã nhận ra tầm ảnh hưởng của việc thiên vị đối với sự phát triển của trẻ nhỏ. Theo đó, những đứa trẻ biết rằng mình không nhận được nhiều tình thương và sự quan tâm bằng anh chị em có xu hướng sử dụng rượu, thuốc lá và chất kích thích trong độ tuổi thiếu niên nhiều hơn những đứa trẻ khác.
Đôi khi, sự thật không như vẻ ngoài của nó…
Một trường hợp khác có thể bị nhầm lẫn thành thiên vị chính là bố mẹ dành nhiều thời gian để chăm sóc một đứa con nào đó hơn những đứa khác. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có thể nhận định như vậy. Một vài đứa trẻ gặp phải các vấn đề về sức khỏe và đòi hỏi phải nhận được nhiều sự chăm sóc hơn từ bố mẹ. Chúng có thể không phải là những đứa trẻ được yêu thương nhất, tuy nhiên trong mắt của những đứa con khác, chúng có thể hiểu lầm rằng bố mẹ thiên vị anh chị em hơn và không yêu thương mình.
Mỗi đứa trẻ đều có tính cách, sở thích, nhu cầu và cách thể hiện mong muốn riêng của mình. Chúng không giống nhau và không thể lúc nào cũng đáp ứng được những mong mỏi của bố mẹ. Bên cạnh đó, mỗi đứa con đều có những vấn đề riêng, ví dụ như trầm cảm hoặc lo lắng, những điều đó đôi khi khiến chúng khó gần và không dễ mở lòng với bố mẹ bằng anh chị em xung quanh.
Vì vậy, đôi khi bố mẹ không thật sự thiên vị hay yêu thương một đứa con nào đó hơn mà đơn giản chỉ là họ cảm thấy gần gũi với chúng hơn những đứa con còn lại.
Đôi khi việc bố mẹ gần gũi hoặc dành nhiều thời gian hơn cho con là vì cả hai có cùng sở thích. Một người bố có sở thích thể thao sẽ gần gũi với đứa con có cùng sở thích này hơn là những đứa trẻ chỉ thích ở nhà và chơi game.
Những trường hợp này thường khá phức tạp và khó đánh giá là có phải thiên vị hay không. Dù bạn đôi khi không cố ý làm cho các con có cảm nhận như vậy, nhưng bằng một cách nào đó, hành động của bạn khiến chúng tủi thân và cảm thấy mình không được yêu thương. Vậy những cảm nhận này có ảnh hưởng gì đến bé hay không?
Những ảnh hưởng tiêu cực từ việc thiên vị con cái
Việc một đứa bé nhận thức rằng mình không được yêu thương bằng anh chị em có thể làm tổn thương lòng tự trọng của chúng.
Điều mà các cặp bố mẹ cần lưu ý là không nên so sánh con cái với nhau dưới mọi hình thức. Là mẹ của một cặp song sinh, tôi cần phải cẩn trọng hơn các bà mẹ bình thường nhiều lần. Chúng tôi tránh gán ghép cho con những biệt danh như “đứa bé thông minh nhất” hoặc “đứa bé giỏi thể thao nhất”. Nếu không phải là “con cưng”, chúng sẽ dần cảm thấy xa cách và dễ trở thành một người khó gần”.
Tôi nghĩ rằng những đứa trẻ không phải là “con cưng” của bố mẹ có xu hướng nổi loạn ở tuổi thiếu niên. Lòng tự trọng của trẻ em thường được xây dựng trong những năm tháng này. Tuy nhiên, nếu trẻ nghĩ rằng vì chúng ương bướng nên không được bố mẹ yêu thương nhiều bằng anh chị em, chúng dễ có xu hướng càng trở nên phá phách và hư hỏng hơn. Việc bố mẹ có sự thiên vị giữa các con chắc chắn có tác động rất lớn đến lòng tự trọng của trẻ cũng như cảm giác của chúng đối với gia đình.
Tuy nhiên, các tác động này chỉ thực sự xảy ra khi một đứa trẻ cảm nhận rõ ràng sự thiên vị và suy nghĩ về nó một cách tiêu cực.
Sự thiên vị có thể gây rạn nứt tình cảm gia đình
Việc bố mẹ có sự thiên vị con cái không chỉ làm ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa bố mẹ và con cái mà còn có thể làm rạn nứt tình cảm giữa anh chị em với nhau.
Điều này tùy thuộc vào từng gia đình. Một số đứa trẻ nhận ra được điều đó và cảm thấy có lỗi với anh chị em của mình, từ đó chúng càng nỗ lực hơn để bù đắp cũng như hàn gắn tình cảm với anh chị em. Tuy nhiên, một số khác lại biến mình trở thành “cái rốn của vũ trụ” và giành lấy hết tình yêu thương, sự quan tâm của bố mẹ”.
Tuy nhiên, cô cũng nhắc nhở những người không phải là “con cưng” của bố mẹ rằng: “Bạn bè chính là gia đình mà bạn tự tìm kiếm được. Chúng ta đang sống trong một xã hội toàn cầu và bạn hoàn toàn có thể xây dựng “một gia đình mới” nếu không tìm được tình yêu thương từ gia đình hiện tại”.
Đối với các bậc bố mẹ, nếu không muốn con cái lớn lên và sống tách biệt với gia đình, hãy hành động ngay bây giờ để giúp con không còn tự ti và ghen tỵ với anh chị em của mình.
Những gì bố mẹ có thể làm?
Levin cho rằng điều quan trọng nhất mà bố mẹ có thể làm được chính là thấu hiểu cảm giác của con, đặc biệt là khi chúng nói rằng bố mẹ thương anh chị em hơn mình. Đừng chỉ nói “Bố mẹ không có thiên vị ai hết” hoặc phớt lờ chúng.
Nếu một đứa trẻ nhận thức được sự thiên vị của bố mẹ, chúng chắc hẳn đã chứng kiến hoặc cảm nhận được điều gì đó. Vì vậy, bạn không được bỏ qua hoặc phớt lờ điều mà con nói. Chúng ta cần tìm ra lý do vì sao trẻ lại cảm nhận như vậy và tìm cách khắc phục nó càng sớm càng tốt.
Nếu trẻ nói rằng chúng cần bố mẹ dành nhiều thời gian để quan tâm mình hơn, bạn hãy dành cả ngày để chơi hoặc tham gia những hoạt động mà các bé thích. Tuy nhiên, đừng chỉ thực hiện vài lần rồi thôi mà hãy làm việc đấy thường xuyên mỗi tuần hoặc mỗi tháng để xây dựng mối quan hệ gắn bó giữa bạn và bé.
Là cha mẹ, bạn hãy dành thời gian để nghe con nói về những suy nghĩ của bản thân và cùng nhau tìm ra cách để giúp chúng không còn cảm thấy như vậy nữa. Đó có lẽ là cách tốt nhất giúp bạn bảo vệ mối quan hệ với các con trong tương lai.
Levin khuyến khích các bậc cha mẹ nên hành động ngay từ bây giờ. Cô nói: “Thực tế là dù có nói ra hay không, những đứa trẻ đều có thể cảm nhận được rõ ràng sự thiên vị của bố mẹ”.
Vậy bạn cần làm gì để hàn gắn mối quan hệ với con cái nếu trường hợp đó xảy ra?
Khi đó, các bậc cha mẹ phải bước ra khỏi khu vực an toàn của mình và học cách yêu những gì mà các con bạn thích, dù cho bạn không hề hứng thú với chúng một chút nào. Cùng con làm những việc yêu thích và dành thời gian cho chúng là những cách tốt nhất giúp bạn kéo gần khoảng cách với các con. Đặc biệt bạn cần nhớ rằng hãy cố gắng dành thời gian cho các con bằng nhau, có thể dẫn chúng đi chơi cùng nhau để gắn kết mối quan hệ anh chị em trong gia đình. Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa các con trong gia đình sẽ giúp chúng yêu thương và ít tỵ nạnh với nhau hơn, đồng thời cũng giúp chúng dễ thông cảm hơn nếu thật sự nhìn thấy bố mẹ dành nhiều thời gian cho anh chị em hơn cho mình.
Đôi khi một cố gắng nhỏ có thể đem lại những sự khác biệt vô cùng lớn. Hãy làm điều gì đó để kéo gần khoảng cách giữa bạn và các con, cũng như giúp chúng không cảm thấy mặc cảm hoặc ghen tỵ khi không được bố mẹ yêu thương bằng anh chị em của mình. Sự thiên vị có thể gây ra những tổn thương rất lớn cho con cái, bạn nên dừng lại ngay.
